Kahve demlerken en çok tartışılan konu genellikle ekipman olur. Oysa fincandaki tadı belirleyen ilk şey, kullandığın kahve ile suyun birbirine oranıdır. Aynı çekirdek, aynı öğütücü, aynı su... oran değişince tat da tamamen değişir. Bu yüzden kahve su oranı hesaplama mantığını bir kez öğrenmek, onlarca tarif ezberlemekten daha işe yarar. Aşağıda hem formülü hem de yöntemlere göre uyarlama şeklini bulacaksın.
Oran, kahve gramı ile su gramı arasındaki ilişkidir. 1:16 demek, 1 gram kahveye 16 gram su demek. Su için hacim ve ağırlık pratikte aynı kabul edilir: 1 ml su ≈ 1 gram.
İki yönde de hesaplayabilirsin:
Hızlı referans için sık kullanılan değerler:
Küçük bir detay: telve suyun bir kısmını tutar. Yani 500 g su koyduysan fincana 500 g sıvı gelmez. Bardağı tam doldurmak istiyorsan suyu %8-10 artırabilirsin. Ölçüde en güvenilir yol 0,1 g hassasiyetli bir mutfak terazisi kullanmaktır. Kaşıkla ölçüm yaparsan öğütme boyutu ve çekirdek yoğunluğu yüzünden aynı kaşık bazen 8 bazen 12 gram gelir.
Her yöntem suyu farklı süreyle ve farklı basınçla kahveyle temas ettirir. Bu yüzden tek bir "doğru oran" yok; yöntemin karakterine göre aralık kayar.
| Yöntem | Tipik oran | Not |
|---|---|---|
| Pour over (V60, Kalita) | 1:15 – 1:17 | 1:16 iyi bir başlangıç noktası |
| Chemex | 1:15 – 1:17 | Kalın filtre nedeniyle daha temiz, biraz daha yoğun demlenebilir |
| French press | 1:12 – 1:15 | Filtre kâğıdı yok, gövde zaten yüksek |
| Aeropress | 1:10 – 1:16 | Konsantre yapıp sonra su eklemek serbestlik verir |
| Moka pot | 1:7 – 1:10 | Hazne hacmi oranı büyük ölçüde belirler |
| Espresso | 1:2 – 1:2,5 | Kahve dozu ve sıvı çıkışı üzerinden ölçülür |
| Cold brew (konsantre) | 1:5 – 1:8 | Servis sırasında su veya sütle seyreltilir |
| Türk kahvesi | 1:10 civarı | Fincan ölçüsü esas alınır, telve içeride kalır |
Karşılaştırma yapıyorsan şunu aklında tut: espresso ile filtre kahve arasındaki fark sadece makine değil, oranın kendisidir. Espressoda su az ve süre kısa, filtre kahvede su bol ve süre uzun. Moka pot ile espresso makinesi arasında karar verirken de bu tabloya bakmak fikir verir; moka pot espressoya yakın ama tam espresso değil.
Oran, tek başına iş görmez. Öğütme boyutu ve ekstraksiyon süresi ile birlikte çalışır. Sırayı şöyle kur:
Tat sorunlarını okumak için kısa kılavuz:
Ekşilik/acılık ile güç (yoğunluk) farklı şeylerdir. Oran gücü ayarlar, öğütme ve süre ekstraksiyonu ayarlar. Bu ikisini karıştırmak, en sık görülen kafa karışıklığı.